Linux Sunucuda Disk, RAM ve CPU Kullanımı Nasıl İzlenir?

Sunucu Kaynaklarını İzlemek Neden Önemlidir?

Bir web sunucusunun sağlıklı çalışabilmesi için CPU, RAM ve disk kaynaklarının düzenli olarak izlenmesi gerekir. Kaynak tükenmesi; web sitesinin yavaşlamasına, hata vermesine ve hatta tamamen çevrimdışı kalmasına neden olabilir. Proaktif izleme sayesinde bu kritik eşiğe ulaşmadan önce gerekli önlemleri alabilir, olası kesintileri önleyebilirsiniz. Linux, bu izleme işlevi için güçlü ve ücretsiz komut satırı araçları sunar.

Kaynak izlemenin bir diğer önemli faydası da performans darboğazlarını tespit etmektir. Siteniz yavaş çalışıyorsa bunun nedeni CPU'nun aşırı yüklenmesi mi, yetersiz RAM mi yoksa disk G/Ç'sinin tıkanması mı olduğunu anlamak için bu araçları kullanabilirsiniz. Doğru teşhis, doğru çözüme götürür.

CPU Kullanımını İzleme

CPU kullanımını izlemek için en temel araç top komutudur. Gerçek zamanlı olarak çalışan süreçleri listeler ve en fazla CPU kullananları en üstte gösterir.

# Temel CPU izleme:
top

# Daha gelişmiş ve renkli arayüz (kurulum gerekebilir):
htop

# Anlık CPU kullanım özeti:
mpstat 1 5

# En fazla CPU kullanan 10 süreci listele:
ps aux --sort=-%cpu | head -11

# Sistem yükünü göster (1, 5, 15 dakika ortalaması):
uptime
cat /proc/loadavg

top çıktısında en üstteki satırlarda load average değerini görürsünüz. Bu değer sunucunuzdaki CPU çekirdek sayısına eşit veya daha düşükse sistem normal çalışıyordur. Çekirdek sayısını aşan sürekli yüksek load average değerleri kaynak yetersizliğine işaret eder.

RAM Kullanımını İzleme

RAM yetersizliği, sunucu performansını en hızlı düşüren faktörlerden biridir. RAM dolduğunda sistem swap alanını kullanmaya başlar; disk tabanlı swap, gerçek RAM'a göre çok daha yavaş olduğundan performans belirgin biçimde düşer.

# RAM kullanım özeti (MB/GB cinsinden okunabilir):
free -h

# Anlık bellek durumu:
cat /proc/meminfo | grep -E "MemTotal|MemFree|MemAvailable|SwapTotal|SwapFree"

# En fazla RAM kullanan 10 süreci listele:
ps aux --sort=-%mem | head -11

# vmstat ile RAM ve swap aktivitesi:
vmstat 1 10

# Örnek free -h çıktısı yorumu:
#               total    used    free   shared  buff/cache  available
# Mem:           7.8G    3.2G    1.1G    256M       3.5G      4.1G
# Swap:          2.0G    128M    1.9G

# "available" sütunu gerçek kullanılabilir RAM'ı gösterir
# Bu değer toplam RAM'ın %20'sinin altına düşerse dikkat!

Disk Kullanımını İzleme

Disk alanı izleme, web sitesi ve e-posta servislerinin kesintisiz çalışması için kritik önem taşır. Disk tamamen dolduğunda yeni dosya oluşturulamaz, veritabanına yazılamaz ve e-postalar alınamaz.

# Tüm bölümlerin disk kullanımını göster:
df -h

# Belirli bir dizinin boyutunu öğren:
du -sh /home/kullaniciadi/
du -sh /var/log/
du -sh /tmp/

# En büyük dizinleri büyükten küçüğe sırala:
du -h /home/ | sort -rh | head -20

# Disk G/Ç aktivitesini gerçek zamanlı izle:
iostat -x 1 5

Sistem Geneli İzleme Araçları

CPU, RAM ve disk kullanımını tek ekranda bir arada görmek istiyorsanız daha kapsamlı izleme araçlarını kullanabilirsiniz. Bu araçlar özellikle sorun gidermede çok büyük kolaylık sağlar.

# glances - hepsini tek ekranda gösterir (pip ile kurulum):
pip install glances
glances

# nmon - IBM tarafından geliştirilen kapsamlı izleme aracı:
yum install nmon   # AlmaLinux/CentOS
apt install nmon   # Ubuntu/Debian
nmon

# sar - geçmiş kaynak kullanım verilerini gösterir:
sar -u 1 10    # CPU
sar -r 1 10    # RAM
sar -d 1 10    # Disk

Otomatik Alarm Kurma

Kaynak kullanımı kritik eşiği aşmadan önce uyarı almak için basit bir izleme scripti hazırlayabilir ve bunu cron görevi olarak çalıştırabilirsiniz. Bu sayede sunucunuzu 7/24 manuel olarak kontrol etmek zorunda kalmazsınız.

#!/bin/bash
# /root/disk_alarm.sh

ESIK=90
KULLANIM=$(df / | awk "NR==2 {print \$5}" | sed "s/%//")

if [ "\$KULLANIM" -gt "\$ESIK" ]; then
    echo "UYARI: Disk dolulugu %\$KULLANIM" | \
    mail -s "Disk Alarm - Sunucu" admin@firmaniz.com
fi

# Crontab'a eklemek için:
# crontab -e
# */30 * * * * /bin/bash /root/disk_alarm.sh

Sunucu izleme, performans optimizasyonu veya kaynak yetersizliği gibi konularda HostingKontrol teknik ekibimizden destek alabilirsiniz. VPS ve dedicated sunucu paketlerimizde profesyonel izleme ve yönetim hizmetleri seçenek olarak sunulmaktadır.